Thảo luận tại Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Chưa đồng ý tăng học phí

TT - Mặc dù thống nhất chưa tăng học phí theo đề án của Bộ GD-ĐT như nhiều ý kiến tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 13-5, nhưng Phó thủ tướng - Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân đề xuất giải pháp trước mắt là giữ nguyên học phí phổ thông, tăng học phí đại học, cao đẳng. Theo đó, học phí đại học, cao đẳng năm học 2009-2010 có thể tăng 50%, lên 235.000 đồng/tháng.

Biểu đồ so sánh khung học phí đại học - cao đẳng mới do Bộ GD-ĐT đề nghị so sánh với hiện hành (120.000 - 180.000đồng/tháng) - Đồ họa: Vĩ Cường

Tại cuộc họp bàn về đề án “Đổi mới cơ chế tài chính của GD-ĐT giai đoạn 2008-2012”, hầu hết các đại biểu cho rằng tăng học phí (HP) là cần thiết nhưng không phải từ năm học 2009-2010, mà lùi lại ít nhất một năm do kinh tế đang khó khăn.

Học phí mới: vừa rộng vừa cao!

Giữ phổ thông, tăng đại học Ông Nhân chấp nhận “lùi một bước” khi đề nghị Quốc hội xem xét lùi thời hạn áp dụng khung HP mới nhưng phải có giải pháp quá độ để giảm bớt sức ép khó khăn về chi phí đào tạo cho các cơ sở đào tạo ngay trong năm học 2009-2010. Giải pháp ông Nhân đề xuất là: “Năm học 2009-2010, giữ nguyên HP phổ thông, tăng HP đối với khối đào tạo bằng 50% mức mất giá của trần HP 180.000 đồng/tháng so với thời điểm năm 2000, tương ứng với 55.000 đồng. Tức là HP ĐH, CĐ có thể tăng lên 235.000 đồng/tháng”.

Về đề án “Đổi mới cơ chế tài chính của GD-ĐT giai đoạn 2008-2012”, theo ông Nhân, “chế độ HP xây dựng từ 11 năm trước (1998) chưa thay đổi, trong khi đó từ năm 2000, giá tiêu dùng bình quân tăng 1,62 lần. Như vậy với mức thu hiện nay, giá trị thực tế của HP so với năm 2000 chỉ còn 62%. HP ĐH, CĐ hiện nay là 180.000 đồng/tháng nhưng giá trị thực tế so với năm 2000 chỉ còn 111.600 đồng. Để HP hiện nay tương đương mức 180.000 đồng của năm 2000 thì mức thu sẽ phải là 291.600 đồng/tháng”.

Theo đề xuất của Bộ GD-ĐT, học phí ĐH-CĐ được chia theo nhóm, thấp nhất là 200.000-500.000 đồng/tháng (ngành sư phạm) và cao nhất là 290.00-800.000 đồng/tháng (ngành y dược). Cũng theo đề xuất của Bộ GD-ĐT trong đề án, HP sẽ được điều chỉnh từ năm học tới, bắt đầu từ tháng 9-2009.

Ông Đào Trọng Thi, chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội, cho biết trong quá trình thẩm tra đề án, ủy ban cũng đánh giá “những năm qua, HP thu từ người học vẫn không đủ chi cho hoạt động của các cơ sở GD-ĐT. Khung HP có tính chất cào bằng, chưa có sự phân biệt về HP giữa các chương trình đào tạo công lập với chất lượng khác nhau. Một số chính sách về học phí, miễn giảm HP và học bổng hiện không còn phù hợp và cần có sự đổi mới”.

Ủy ban cũng đánh giá mức dự kiến HP và các chi phí học tập cần thiết khác ở bậc phổ thông không vượt quá 6% thu nhập bình quân của hộ gia đình “là quá cao vì thực tế thu nhập của các hộ dân hiện nay còn thấp”. Đối với khung HP dự kiến của giáo dục ĐH và giáo dục nghề nghiệp, ủy ban đánh giá “các mức HP cụ thể trong đề án là quá cao, đặc biệt đối với hệ đào tạo nghề nghiệp”.

Nếu đề xuất của Bộ GD-ĐT được thông qua, năm học 2009-2010, sinh viên CĐ, ĐH sẽ phải đóng học phí 235.000 đồng/tháng - Ảnh: T.T.D.

Phải có lộ trình

Về lộ trình thực hiện, với nhận định khoảng cách giữa mức HP hiện hành với khung HP dự kiến là quá lớn, Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội đề xuất HP cần tăng dần theo từng năm học, mỗi năm chỉ nên tăng 30-40%.

Đồng thời, ông Đào Trọng Thi đề nghị “nên cân nhắc lại thời gian thực hiện đề án, tối thiểu cũng phải kéo dài năm năm và thời điểm bắt đầu thực hiện đề án nên từ năm học 2010-2011, bởi năm nay vẫn còn trong thời kỳ suy giảm kinh tế, đời sống của nhân dân còn nhiều khó khăn, mặt khác thời gian chuẩn bị từ nay đến đầu năm học mới (9-2009) đã thực hiện ngay là rất gấp. Do vậy, thời gian thực hiện đề án nên điều chỉnh lại là năm 2010-2015”, tức là năm 2010 mới bắt đầu áp dụng HP mới.

Ông Nguyễn Văn Thuận, chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, băn khoăn “đề án mới chỉ đưa ra một phương án duy nhất và coi đó như là phương án tối ưu. Liệu còn có những phương án nào khác nữa không?”.

Về tính khả thi của đề án, đại diện Bộ Tài chính cho biết “nếu Quốc hội chấp thuận cho thực hiện ngay năm 2009 như đề nghị của Bộ GD-ĐT, cần có 5.350 tỉ đồng để thực hiện các chính sách hỗ trợ, miễn giảm nêu trong đề án. Số kinh phí này cần được Quốc hội xem xét bổ sung vì chưa có trong dự toán ngân sách năm 2009.

Còn nếu miễn giảm HP cho HS nông thôn như đề nghị của một số đại biểu, ngân sách nhà nước cần tăng chi thêm 3.000 tỉ đồng mỗi năm, cộng với mức chi cho chính sách miễn giảm HP đối với HSSV diện chính sách hiện nay là 5.500 tỉ đồng/năm thì ngân sách chi cho giáo dục sẽ tăng hơn 30% và sẽ khó khả thi”.

Thu người giàu, bớt người nghèo

Giải đáp băn khoăn của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chủ trương áp dụng HP mới, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho rằng trong đề án “Đổi mới cơ chế tài chính của GD-ĐT giai đoạn 2008-2012”, vấn đề HP là quan trọng nhưng không phải là tất cả. “Nếu không làm kịp HP mới thì phải làm những nội dung khác, như vậy tạo tiền đề để khi áp dụng HP mới sẽ suôn sẻ hơn”.

Ông Nhân đề nghị các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng như dư luận nên lưu ý bản chất kinh tế của việc điều chỉnh HP phổ thông là tăng theo khả năng và đảm bảo công bằng xã hội: người giàu thu nhiều, người nghèo thu ít hoặc không thu, tăng thu nhưng theo nguyên tắc làm người dân cảm thấy dễ chịu hơn vì công bằng, hợp lý hơn. Đối với HP khối đào tạo, nghề nghiệp, tăng HP để tăng chất lượng đào tạo, Nhà nước và người dân cùng chia sẻ mức tăng đầu tư đó. Đối với những người không có đủ thì Nhà nước cho vay. Nhà nước không bao cấp mà cho vay ưu đãi vì đó là khoản người học đầu tư cho tương lai, sau này có thu nhập có thể trả lại.

Kết luận phiên họp chiều 13-5, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí sẽ đưa đề án ra trình tại kỳ họp thứ 5 của Quốc hội (khai mạc vào cuối tháng 5) sau khi Bộ GD-ĐT tiếp thu ý kiến, chỉnh sửa đề án. Ông Kiên lưu ý Bộ GD-ĐT trong đề án trình Quốc hội sắp tới cần nêu đầy đủ những ý kiến đánh giá khác nhau, đưa ra nhiều phương án cho cùng một vấn đề, phải trình bày rõ tác động của đề án không chỉ đối với ngân sách nhà nước mà với xã hội.

Về thời điểm thực hiện đề án nói chung và chính sách HP mới nói riêng, theo ông Kiên, cần cân nhắc thêm nhưng ông nhấn mạnh “năm học 2009-2010 vận dụng cách làm như hiện nay chưa gắn